| Kiedy

Stare aynskic przys slowie -mowi: In vino veritas, ezyli:

Dowiesz sie prawdy po pijane-

| mu, albo — Daj wodki, | wiem cl pr awde,

W Domu SPK spotkalem “swepo starego kolege z lat wo- Jjennych, klory upart sie ko- ~niecznie uezcié to nasze nie- spodziewane zejScie sie i, jak to sam okreslil, przepuscic je przez. bar. Bytem oczywisele przygotowany na to, Ze tego —rodzaju okazje nie koticza- sie na jednym ezy dwoch i dla- tego nie zdziwito mnie weale, _kiedy kolo godziny jedenastej lekki opar unosil sie nad na- szymi glowami, a wynuzeniom nie bylo. konica, | — Wiesz — zwierzyl mi sie | pod koniec wieczoru kolega 2 lal minionyech — czytuje za- wsze twoje artykuly i opowla- | dan w “Glosile Po skim" lub , Maw lazkow ru"

2 Tak? Powieds mi wiec —Szczerze, co o nich myslisz — nie moglem sie powstrzymaé od pokusy dowiedzenia sie,

a po-

| =~ No, Zeby ci tak szezerze . pow iedzieé... ar tykuly, to mo- | ze ezasem sa do rzeczy, choé | ja sie na tym nie znam, ale | {woje opowiadania i wspom- hienia wojenne, to tylko cia- gle plakac... Co sie z toba, po- —wiedz mi bracie, stato? Prze- ciez ty kiedys byles znany z humoru, kawalow i wesolyeh | sytuacji, a teraz clagle tylko cpisujesz Smier¢, kraksy i in- nie tragiczne wydarzenia,

Caly nastepny dzicn mysla- Jem 9 te} naszej] rozmowie i sam nie umiem sie zdecydo- wa¢, czy ja naprawde mdgl- | bym dzis sklecié cos wesole- go i lekkiego do druku, ezy tez powinien prayznac racje koledze i pogodzie sie z jego -ocena moich zdolnosei pisar- skich. gim wahaniu sie postanowi- Jem sprobowaé udowodnié so- hie i jemu, ze ja jeszcze nic gapomniatem sie S$miac¢ i po- -trafie pogodzi¢ humor » dra- matem i jakby to okreslit maj inny lwowski prayjacicl Wla- -dek: hece ze smicchem. | Postacie w tym moim opo- | wiadaniu sa wszystkie praw-

dziwe, choc pod zmienionymi —

imionami. Co do samego zda- rzenia, nie jestem pewien czy mialo ono miejsce, aczkol- wiek takie doroczne polowa- nie moglo sie zdarzyé, gayby wszystko sie poukladalo tak, jak sobie tego zy sled moja wyobraznia. Ale ad rem

W ezasie aehewean “wie: ezoru. rozwiazalismy prawie wszystkie problemy polonijne -{ pray okazji, rownie? czest swiatowych. Uczeilismy osob- no naszego Papieza zgadzajac sie jednomysinie, ze przerasta popraednikow z osiatnich 400 lub 500 lat. Co da dalszych mozliwoseci pozostawilisnry rozwazanie i osad do nastep- nego sarniego roku, bo tes yreszia nie nalezy wyszerpy- wad weszystkich tematow na

‘az. Weyehylifo sie tez gesto ya papleskie. za Piotrowa W odpowiednich rekach stolice, za naszevo rodaka-wygnanca na Watykanie i za Jego Swia- tobliwosé, A pod konice na- wet spelnilo sie toast za na- szego kardynala Karola Woj- twice, wielkiego rodaka 1 pol- sklego p yatriote, Wo otym jed- nak miejscu przyjaciel Tadzio popt ros} o gos wo sprawie formalnej 1 zazadal, aby tray- mac sie jednego tylko tema- fu zamiast wprowadzac zamel do tak sprawnie prowadzonej dyskusji. Dla zgody rozlano gznow kilkakrotnie po. szkla- meczce i odpowiednio zapito. poinformowany przez prayjacicla Tomka w czasic dalszej dyskusji, ze lo prze- ciez byl ten sam temat -~ przyjaciel Tadzio zachnal sie wyraznic i blysnal “owrosa iskra w oku. Bedae jednak w gruncie rzeczy ealowiekiem zzodliwym, oswiadezyl zaraz giosem Iekko tylko podniesio-

Julian T wwun

IDZAIL

Ueistele sic, Polotcie

Po bardzo jednak diu--

“hym: pod twoim katem widzenia, m0j kochany. Qsobiscic rezer- wuje sobie | prawo wolnego eziowieka z toba sic nie Zgo- diel...

Rozlano znéw dwukrotnie po szklaneczce pod te sprawe, ba jakzez nie podkresli¢ du- cha zgodliwose: i rozwagi.

Przed ee spac ktos

praypommniat, e przecie? po- minglismy w nate dyskusji rzecz wi letkiej weg, J. mozil- wa zgode i pojednanie sie ¢ Kongresu ze Zw. Polekovw, Przyjaciel Tomek, kléry byt wiasnie w trakcie mycia ze- bow, zareagowal bardzo gwal- townie na to oSwiadezenie i z plana koloru teezy na ustach, zakrzyknal zlowrogo: Velo!

Kolega Stefan, kiory przez ely wieczor okazywal wielki spoke) i rezwage ducha, zdo- lal szezeSliwie w ezas podlac zimnej] wody sugerujac, aby te dyskusje rdoze do na- siepnego wieezoru, jako ze vo- dzina racze) ‘poana i trzeba sie dobrze wys spac przed ju- trzejszymi lowami, I znéw gnana polska "godliwose¢ i na- rodowa nasza chec wspolpra- cy zwyclezyla.

Wieczor ten pierwszy 7 zakon- cayl sie harmonijnym pochra- pywaniem na rézne tony i sile w zaleznosci od tego ezy kon- cercista nastrajal swoj instru ment kanadyjska zytniowka, polska wyborowa czy francu- skim koniaczkiem.

Dzien nastepny, ktory jak wiele dni listopadowyeh pol- nocnego Ontario, to smint sie blyskami skosnych premieni slonca, to may! cienkimi wlo- skami lez —- spoznil sie bar- dzo i zawital do naszych pro- LOW | dopiero gdzies okolo go- dziny jedenastej. Przyjaciel Tadzio pierwszy powital go sichvlajac ostroznie kotary okna. Nie mogl sie jednak po- wstrzymace od krayku radosei i zachwytu, zlozywszy wiec rece W trabke zagral nam na-

gle stara zoinierska melodie:

Pobudka! Pobudka, westac!

Reakcja byla natyc hmiasto- wa i bardzo charakterystyez na, Stare wiarusy t woterant przedwojennych ezy niga iN wolennych, czy moze sanac- kich sil abrojnych, tzu. Kale- ga Tomek i ja, wystalismy przey otwarte drawl po jed- nym bucie jako naturalny 3 zwyezajowy znak protestu na tak abisyriski sposob budze- nia armii. Nastepna seria bu- towa podkreslila raz jeszeze, ge choc te niedemokralyezne awyezaje byly tolerowane w iglach szkockich cay w legto- nach wioskich — ole mialy

one jednak miejsca w naszym

slalowo-niebieskim slowarzy- szeniu wojskowym, ziwanyh bracia lotnieza. Kolega Stefan z. kolei i poprzestal na krétkie) mowie, wo ktorej omawial w sposob wielce przekonywuja- cy rotne polskie rodowody ze srezogolna uwagg na valagy ro- dowa prayjacicia I Padzia. Aa- lecal mu zarazem z wielka troskliwosSeia, aby raz jeszeze przeszedl on ‘specjainy test, ktdry by uswiadomil go. ze iego niektore reakeje naleza do dziedziny zwane] w jezyku lekarskim, psychopalyezna, Po sniadaniu preygotewa- nym przez nize] padpisanego i po zmyciu za kare naczynia przez prayjaciela Tadzia, wy- ruszylismy we onasy bor, ktery holega Tomek nazwal kiedys “matecanikiea” i, ktory wed- le praypuszezen mial ukryvwee w sobie niejedna janie i nic: jednego rogacza, Niestely wy- prawa tega dnia nie dala za- dawalajacyeh rezultatow jak- by tego nalegalo sie spadzic- wac po tak wytrawnych mys- liweach, ktdrey, wedle ich wiasnych relaejl, 2 miejedne) juz dubeltuwki jedi kurapa- twe | z nicjedneg fo. karabinu wekli pleczen niedswiedzia lub lostowa. | Po powrocie do domku na- ledalo natychmiast pomyslee

PAN...

neIsecie sie.

domie qr sereacln,

Proesdalet kroczy jasny Ajai,

Jake cien po

Ueistcie sic,

“Ab sie Pasterz 2

bladyeh kobiercach.

uciszcic sie, oddali,

Aw rece ma blelitny breye, A aa qvine ferople Korali,

(Ucisteie sic,

UCISECLE Sic,

Padnijcie na kolana.

Hosni mow cie, spiewe nm

Witaicie

ehacala Alu! Paoa,

.. Moze to tak wyglada-

~clagnal

dak

jeszcze

dozyka polskieyo dla

O praywrocenin staropols skicj

mile; almosfery i skorzystac z uslug matki-poc sieszy ciel ki, ktora wielu juz mysliwym po- wracala pogode ducha, jak to zreszta opisuje nasz kuzyn ze Wschodu, Nestor, w Dziejach Zapomnianych, Tub oe ga zakonny Wincenty Ka-

ubek, czy nawel blizszy nam : rat selacheié, Jan Chryzostom -asek... Po odgraaniu przygo- towanyeh przez malzonki go- labkaw i po zagotowaniu wo-

dy na kawe vel herbate, znow .

braé mysliwa waziela sie do ° rozstrzygania losdw — swiata, gwiaszeza jego glebszych pro- blemow, wywodzacych sie z norm moralnych i i elycanych.

— Dla Amerykandw stwierdzil prayjacicl Stefan — nie masz juz dzis nic swiete- vo; tag wszystko dzis wolno, wezystko nalezy probowac. Taz slowem: “do your own thing and don't give a damn about the rest of tne world”.

Se aaoamal

—~ Nie cites, przez to po- wiedzieé — przerwal mu To- mek, ktory na wszystko zaw- sze patrzy pod swoistym ka- tem widzenia — ze Francuzi, Anglicy ezy nawet Polacy sa lepsi? Ze to miby u nas Zyja iylko sami Swieci... | ~—- A pewnie ze lak — ucial vo Tadek 2 wielkim ferworem patriotyeznym. |

— Co dziesiaty dzig Polak, to kandydat na Swietega — dale] podniesionym glosem 1 2 lekkim seeplenie- niem,

— Ja sam, na praykiad, kandyduje do pasztu kanani- zowanych, choé sie z lym nic splesze za bardzo, po co robie lok w niebie. Poza tym trze- ba mie¢ na uwadze problemy cnergelycane, bo, jak nam wiadamo, jedna dzis aureolka nad glowa zuzywa blisko 10 kiowatow dziennie, a to obec- nie nawet wonieble nie baga- ielka. Sama moja zreszta tu- sza jakbv predestynuje ninie ola co najmmiej biogosla- wionych, o eczym mozecie sie przekonac patrzac na rozne swiatobliwe obrazki. Pray oka- aji zauwazcie, Ze niesmierte!- ny Michal Aniol umieseil w swoim “Piekle” same prze- weeznie chuderlaki i mizeraki wedle slave} chrzescijanskie] zasady, iZ ich “sumienie gry- Zio at ich zgryzto..” Dingo peroroWar przyvjazie :

Tadviea na. ten sam tem ab.

bytby prawdopodobnie nig ae |

dna wyglosill jeszeze zlota myst, ody by nie kolega ‘To- mek, gnany zreszia wszem % cielego jevyka iz podskdorne] gadzy dokuezenia blaniemu.

—- Tadalu! Ty bracie tu nie podskakuj i nie ezaruj, bo przeciez wiemy, ze ty woia- ciiskim jezvku ani me ani he. a tam, bracie, bez tego bramy ci nie olworza i ba- stat |

— Z“Zaponiniales dodac — whracHen oslroznie — 2% os- lalnio prowedsi sie lez kursy obstuel weotaw. “erush pro- gram, gaka Ze nas, roa. wiesz, slowlalskt namiestnik lez ma cos tam do powiedze- pis,

bray

Alez Tadek iow paolskim cn avyku mai dzis trudnosci — cisgnal dalej Tomek,

—- Tae dajcie spal.dj, mili — jeki a bolesnie kolega siefan, eat

— Taz Tadzio jak zlotoustly Skerga potrafl. swoja imowg porusgye tlumy. Jego pol-

SACAY ANA caysclulka jak ivbe-

faiiski strumyk, jak smievi Ki limandzare, jak nasze powie- ivze latrzafiskic, Taz to Polak z krwi i kogeil Prawdziwa na- saa Stowiatiska krew, zdrowa i pelna zeluza, jakiego tylko nisz staropolski biges ezy grzybem podprawiony hat sazczyk moze dostaresve... Taz vo wy ad niego cheecie?!

Tu blyszezuca lezka splyne- la wolnym biegiem po Was- kie} bruadzie jeo twarzy, a bolesna cise “zapanowela w cleplej naszej izbie. Sivchae byto tylko trazask palacyeh sic szezap drzewa i syk swiezo seietych galezi baisaniowego swierku, Po dugie) chwiii milezenia pravyjaciel Tomek usunawezy ukradkiem slsdv waruszenia, zdolel tylko wr kretusic szeptem: = Stefeiu. niech on moéwi, Niech nam pokaze jaki z niego mawea...

sla loz, uporawszy sie ze swojn niemeska reakeja, ude- Item jeszeze dodac: Mow, Tadzioa, mow. Co tylko cheesy. Mozesz nawel mowit o rgadsie Jondyniskim, a Kon- eresie, o harcerstwie, ezy tez Q niemieckich kamienioto- mach... Opowiledz nam jeszeze rez o tym je ke kiedy§ w Pad-

Bee x \

slynn) ate cliksirem,

milsi!

mat

svjskiego,

| : YZY8% 0.

— gnow praychodzi na mys?

ziemiu 1 przy gotowales pogrom potomkom Zygiryda, niby Hefajstos kules zbroje

Acnillesowi ku ugubie Hek-

Lora...

-—— Mow, kovhanie. i pice gardziotko okowita albo fran- a my be- dziemy ch Ww tym pomagali - — dodal jeszcze kolega Tomek.

‘I tak to wiasnie rozpocze- la sic ta wielka moiwa nasze- vo prayjaciela Tadzia, ktorej echa dzi§ jeszcze wedruja po

salach i halach polonijnych,

kraza wokol- ognisk domo-

wych Polonii zorganizowanej.

i chodzace] luzem. Wslizguja sie do biur i zebran polonij- nych i drecza sumienia gnus- nych i ospatych, blernych i cpornych. |

~+ Moi kochant —- rozpo- czal Tadzio wznilosiszy rece w gjre, by zaraz je opuscié jak ongiS Jankiel, Kiedy rozpoczy- nal swdoj mickiewiczowski koncert.

— Czy nie lepie] bytoby pewiedzie¢: Moi najmilsi? — wirgeil ochoczo Tomek, ktéry nie lubil, by cos sie dlugo dzialo bez niego.

— W zadnym wypadku! — podjatem natychmiast z wiel- kim przekonaniem 1 2 obo- wiazku niezgadzania sie 4% przedmowea.

— ‘l'o przecie? nie jest ant kazanie, ani jakaS mowa_ po- grzebowa po dtugoletnim pre- zesic. W najlepszym wypadku J uzyibym wyrazenia czy wez- wania: Mes amis! Jezyk fran- ecuski ma wiele wspdlnego 2 jezykiem polskim, brami pray tym bardzo egzotyeznie, no i taki wstep usposobi dobrze do mdawey slucheczy inteligent- nych, a uciszy 1 oniesmiell sredniakow...

— Jezeli chodzi o to ostat- nie, to chyba najbardziej po- mocny moze okazaé sie jezyk hiszpanski: Senoraz, Seniori- tas y Sefores — przerwal mi vlosno Stefan.

— W ten sposdb zyska sa--

bie Tadzio sympatie kryty kow zachodniego Ontario, ktorzy mova nawet przesiac ex ca- thedra kilka slow pochwal- weh, by rozeszly sie echem po Roncesvalles czy Dundas.

Weszysey spojrzelismy na ‘Tadka, kidérego twarz mienila sie kolorami zorzy polarnei i widaé na niej zmaganie sie, jakie tylko kie- dys towar zVSzyl0 oratorem starozytnosei. | |

—- Moi kochani! Moi. naj- noritas y Senores! — rozno- ezat znéw Tadzio svojrzawszy orlim okiem wokolo.

Kiedv patrze we ivi.. hin... W przeszosé swoja i Wwa- sza. lo cdz ia widze, moi dro- dzv? Oto dranie sie rozpaez- liwie po swojej pryezv na trzecie pietro osfalkami_ sil, aby tylko zdazyé na czas przed prayvisciem “kKapo” na sale i. czuie, Ze MMe OpUsz- ezpia wszystkie sily i ze juz chvha nie wyjde z tezvo calo. Nagle slysve stos Jozka, lwowskiego batiara z najniz- szezo pietra: Postaw noge na moieh plecach i siup bracie na gore! |

Daj lewa reke, fo cie pod- ciagne —- szepnal mi w same ucho Mikolaj, klory Jezal na drugim pietrze.

— I wiecie co, mot drodzy? | wdrapalem sie po ich ple- rach na gore i... tak, dzieki Bogu, prazeszediem cata obo- wn. woisko, emigracje i dzis siedge z wami w cieple) izbie ivikam przez ecudze plecy, kfdrych nigdy, moi najimilsi, nie nalezy odmawiacg, a raczej uzywae ile sie tylko da. Na- wet najslabsi, nieudolni i

sennnn:

‘uposledzeni zdolaja sie wrbice

i pedciagnaé po cudaych ple- each i te, mat kochani, mes anus, jest sednem kwinfesenc ya pri klycanego patrzenia na zycie... Zaledwie echo — ostatnich slow ‘Tadzia odbiwszy sie od Scian, wrdécilo do nas 2 {vojo- nvm dgwiekiem — on 2nOw ciagnal dalej. I coz ty Steleiu, méi prayjacielu? Ciebie lez widze lezacepo na pryezy dagra ro- ostatniego nedza- rza wo br udnyeh lachmanach, 2 brada po pas... to oezywiscie gdybyS byl star- sey... Tle miales wtedyv lat? .., Tyiko 142... Hm... jak powie- dziddem... 2 brodq juz kietku- jaca iz miekiem pod nosem... Sierola ty i siromacha, jakby to okreshit nase wiclki trylo- gista.. Nagle... rach pred drawiami, szamotanie sie i wielki krayk radosei: “Wesie -alaki jadot do Angi...” dedziese ty Stefciu krowim

eco

kiedy

was tez widze tranyeh

cle,

arobili..

nych mysli,

bylo wielkie |

sie Tomek,

Mes amis! Senoras, Se- PS ~mekkich

sprawy,

ANACZY

“A wot jak nie podoch- niesz, to i prywykniesz!"

To jest. ta, bracie, najwiek- sza nauka ayciowa:

do wszystkiego. Bo tez do wszystkiego mozna sie przy- zwyczalc, a najlatwiej do pre- zesury albo krytyki. To, jak mowia w_ biatostockim, w6z albo przewdz. Albo ciebie; wybiora prezesem i ciebie

skrylykuja, aibo ciebie nie wybiora i ty bedziesz kryty- -kowal. A ze do dzi§ jest jesz-

eze troche wiece} kandydalow na prezesow niz prezesow, to tez krytyka bierze gore i uzy-

wajac slow mego lwowskiego kolegi % najnizszego pigtra: Szafa gra!

Sposepnialy wzrok Stefana otar] sie jakby ciemna chusta po naszyeh twarzach i zadu- many lecial gdzies hen dale- ko na Sniegiem pokryte lasy i rzecaki i na syberyjskq row- nine, “gdie tak swabodno dy- szyt czelawiek... I choé echo slow przyjaciela Tadzia grato jeszcze w onaszych uszach, on znow podjal sw6j watek na nowo, |

— A was Tomek | Jurek, jak na powie- rumakach uganiacie pod niebem Aneglii, Franeji i Niemiee i jak teskne mysli dreeza wasze jaznie... Wiadek i Kazik dostali juz Virtuti a wy jeszeze nie. Odeszli juz zresztq skad sie nie wraca, to jakby o dwie pozycje blizej... Antek rozwalil sie pray star- to zndéw jeden wakans blizej...

QO] polatali wy motojcy, po- latali — jakby to znéw okre- slit nasz kocbany Henio. Jak wam bylo trzeba, to w chmur- ce, to zndw pod chmurke, to po drzewach, to znéw przy sa- mym stoneu... Wroga, to wy lwarza w twarz nie ogladali, bo to nie taka byla wasza wojna, ale na obiad i na jed- nego lyezka rumu wy zawsze Ot braeie dzisiaj avjesz a jutro Jepata po... sie- dzeniu ij czym to sie jest przejmowace...

—~ I] ezym to jest sie - prae)-

mowac — szepnal raz jeszeze.

Nagle drgnal mocno jakby sie cheial otraasnace % ftych ezar- biysnal nowym ognien w ocazach i zakrzyknal:

~~ Czas juz zrobié porzadek z ta nasza Polonia! —

— Czyzby$ moze planow al

zamach stanu? — poderwal ktorego ostatnie mowey wyrwaly z ramion Morfeusza. —- Moze i ta mysl przeszla mi przez glowe, ale zzy znaj- de wystarczajace poparcie?

slowa

bee or oe — Do powietrznego zwiadu.

czy strategicznego bombardo- wania, to oczywiscie Jurek i

ja zawotal ochoczo Tomek.

~—- U mnie tasz pomoc w postaci 5-e] kohtunny -—— dodal Stefan, Twarz Tadka odzwier- ejadlala jego ogromne zado- \ wolenie i jego zapal zaczal sie wkrétee udgiela€ nam wszystkim,

— Bo sami chyba rozumie- cie, moi drodzy, -— pod}: il po clrvili Tadek — ze nie moze- my juz dluzej patrzec na te Polonie bezezynna i Spiaca. Dawnie], bracie, zaszedies do SPI w ezwartek, to fundowa- niu nie bylo kenea, Co drugi miat jakas okazje: to za daw: ne boje i waleezne ezyny: to za wybor na prezesa: to, Ze preegral; to, ze wygral.. A dzis eo? :

Pravidziesz 2 ezapka zbie- rac na tamto czy owo i my- slisz. ze ci przynajmnie] przy-

zwoicie odgebuja, albo moze.

zapylaja na co zhierasz? Wy- clagnie ci jaki taki portfel z kieszeni, odliczy dziesiatak: ezy wiece| i spojrzy na ciebie, jakby chcial powiedziec: do- states swoje, na co jeszcze ezekasz... Zapytasz go: moj kochany zecheesz prayslapit do mojego zarzadu? To ci ay ie jsca odpaii: jako prezes lak, innej funkeji nie przyj- muje... '

‘

— Nasza praysalos “Tae dziu, lezy yvdzie indzied, nie w nas slarych. Toz muamy prze- cies nasa mlodzics DrZcr- wat mu niesmialo Stefan.

—- Mlodziez? — zareagowal Yadzio gwattownie — Co ty mi tu zawracasz glowe z two- ja miodzieza? Gdzie ty fa gnajdziesz i co z nia zrobisz?

— Sprobuj ty dzis wydaé komende: Bacaznose! Zoba- czysé ile ci stuknie obcasami. To juz, Stefeiu, nie te czasy i.nie te maniery... Oni dzis ni- kogo nie stuchaja, sami wszy- stko wieaza, a nawet, czy wwierzysz, chea nas usunaé z

k rayiach: i “meddlach, r o cérach Albionu io tym tez mySlisz, Ze nie jadteg | hiedaku

- juz od irzech “an. I co ci

-mermonaini, na nasze stanowiska i ciezko

jak nie ZAMTZCSZ, to sie prayzwyczaisz

westchnieniem

poly...

. mala rea,

_kardej z

-daialy konnicy i

yt ‘ochryplyn glosem — dzio sam> jakby — wiasnymi stow: ami.

— Tadzio, ja mysie, ze ty

“ich_ mylisz 4 tymi polskimi ktorzy ezyhaja

zapracowane tytuly. — —~ Jacy znow mormoni? —

wtracil. Tomek budzac sig ;

odretwienia,

— No, nie rozumiesz? To

przeciez. ci, co to prayjechali.

z Polski dla more money 1 nazywaja nas Spigcymi patrio- tami — odpowiedziat Stefan.

-—— Wlasnie — podjal znéw Tadzio — Wlaénie o to cho- dzi, moi mili — mes amis. To nie jest juz nasza generacja, co to od ust sobie odjela dla dobra sprawy i dla ktérej pie- niadze, to rzecz drugorzed- na... My tylko ayjemy, moi kochani, z mysla o ojezyznie io jej odrodzeniu!

Tu jak wezbrana rzeka zia- mawszy zapory zerwie swe peta, tak izy wielkimi stru- mieniami poczely toezyé sie po wypuklych policzkach na- szego prayjaciela Tadzia. Na- trafiwszy na wyspy solne po- zostawione po pocie, poszly roznymi drézkami i zakreta- sami na jego Swiecaca. sie brode 1 tam poczety opada¢ jak wodospad na jego rozwar- ta koszule. | |

— Wlasnie, wlasnie — po- wtorzyl jak echo Stefan, kto- rego gtowa poczela zwolna opadaé na piersi...

— A wilaSnie... Polonia cala dzi§ Spi i nie ma nikogo, kto by ja mogt obudzié — zawté- rowat Tomek sklaniajac glo- we na zgiety lokied,

—- Gaude Mater Polonia...

rozpoezal niskim glosem Ta-

dzio podnoszac szklanke do ust.

pusta juz

—- Gaude Mater Polonia...

— powlorzyl raz jeszeze iz szepnal do siebie: Jak to jest dalej?... Z ta lacing zawsze mialem klo- Tomek ma racje.. Mo- ze Nawel nie puszeza na tel bre nie...

—— Ma race... — powtor7yI raz jeszcze | “wesunat - sie. wy- godniej w miek ki fotel, na ktorym siedzial.

Cisza nocna ogarnela nasza Izbe a dopalajace sie. drzewo w kominku rzuecalo swe ostat-

nie Swiatlo na twarze mysli-

wyeh, klorych spowil sen Za

| slurzony.

" eS vo y * Vea pee ne: 2 weg " : A ss By Vo oe :

(Dokevczenie ze str. 22)

Zanim sam zginie od sztyletu zamachowea Clementa, Pobliski palacyk Clos Luce oddal Franciszek Pierwszy na mieszkanie wielkiemu Leo- nardowi. W kaplicy zachowa- lo sie troche freskow pono je- go pedzla, oto komnata, gdzie umieral w roku 1519. W pivw- nicy oglada sie modele wyna- Jazkow i projekiow wykona- nyech wedlug oryginalnych szkicow mistrza. Jednego z najgenialnicjszyech — umysiow yszechczasow. -Znakomitego rzezhiarza, poety, architekta, inzyniera, wyna- lazcy, uczonego. |

— Godnym zakonezeniem po- drozy wzdluz doliny Loary jest obejrzenic najwiekszcgo i najslawniejszego 2 jej zam- kow —~ Chambord. Szeroka droga prowadzi przez gesty liseiasty las. Traynascie tysie- cy akrow, park-rezerwat. Pel- no w onim zwierzyny i rzad- kich roslin. Niegdys polowali w tej okolicy ksiazela Blois. Poznie} upodobal sobie to miejsee Franciszek Pierwszy i wuidst nad braegami rzecz- ki Solognote, wspanialy rene- sansowy palac,

Olbrzymi prostokat wit strzega narozne wieze. Na trzech kondygnaeji wielkie sale, polaczone monu- mentalna klatka Srodkowe wicze oplataja ta- rasy, gdzie chodzi sie jakby wSréd lasu wiegyezek, kolum, posagow, :

Po ezasach Franviszka i Hlenryka Drugiego, dwory krolewskie goscily rzadziej, zamezysko wydawalo sie zbyt monumentalne i nieprzytul- ne. Dopiero Ludwik Czterna- sly, krolSlotice — prazywroécit ezasy daw nej Swietnoscl. Mie- dzy innymi kazal wystawiaé saluki Moliera, Wo oroku 1670 w jednej z sal ziumkowych od- byla_ sie prapremiera “Micsz- ezanina szlacheicem’”.

W osiemnastym - wieku Mauryey, marszatek Saksonii, awyciezca spod Fontenoy, za- kwat ierowal Ww zamku swe od- utrzymvwal liczne kochanki z Madame Fayart na ezele. W tym. sa- mym stuleciu. mieszkat w Chambord ojeice krélowe]

ade iwiony ae

sie,

trwat

iyeh

- Bienfaisant”

nie.

budo-

_~schodowa.

anowanic Bolestaw a Chro- béeao (992— swietniejszych

skicgo paristwa,

w dzicjach pol-

Byt Bolesiaw

— jak sie to daisiaj méwi —

genialnym politykiem, wodzem i co Wwaénicjsze: gospodarzem krélestwa przerastajacym Wwias- ne czasy. | Wystarezy dodaé, te ofckly jego dziatalnosei na taw. arenie miedzynarodowej (brzmi to mo- ze pompatycznic, ale trudno) practrwaly az do XIX wieku. Dopiero 18 lipca 1821 roku hbi- skupstwo wroctawskie zostalo wyi¢te spod jurysdykeji koéciel- nej areybiskupstwa — gnieznien- skicgo*) Nie wiee dziwnega, ze uw polomnych zyskat krél Bo- lestaw przydomek: Wielki, Czasy pdéniejsze przeplataty jak to bywa wo ayeiu raz ztem, raz dobrem. Dlatego mo- ze w chwilach srezogolnic clied- kieh naréd praywolywat z pa- migci, 2 praekazow prazodkéw i kronik swego wielkiego kréla, za ktorego ezasdw. zylo sie le- pie] | pewniej. I tak rodzity sie legendy, w ktérych jak zwykle i jakies ziarno sie kryje, i tesk- nota za dawnym. Jedna z takich legend mowi o cudownym mic- ezu krola Bolestawa, ktory prze- wo przekazie — historyez- nym pod nazwa ,,Szczerbiec". Byto to jeszeze w ezasach, kiedy na poznanskim tronic za- siadat ksiage Mieszko, a mio- dzintki Bolestaw (Bolkiem zwa- ny na razic) uczyt sie wojaczki i raadzenia. Jak przystato na dziedzica panstwa, a ze szkoly zadnej jeszeze nie byto (tylko po klasztorach mnisi i kleryey dacine wkuwali) przemierzat Bolko z godna druayna, pod opicka piastuna, Polske wszerz

i wadtuz, A to nad Odra wyna-

lazt mu ojeiec jakics zajecie, a lo ‘nad Wish, Jeadzit wiee Bol- ko, sprawy zatatwiat, a po dro- dze (wszedzie przecies ciagnelty

sie nieprzebyle puszeze) niejed-

no polowanie si¢ przytrafilo...

(Zreszta wo otamtych zamierzech- czasach = palowanie hyle czyms tak oezywistym dla woj- ska, jak dzis éwiezenia i mane- wry), Otez ktéregos razu, le- genda tego nie preeyzuie, zaper dzit sie Bolko za. gruba zwie- razyna (moze za turem, bo byly jeszcze wiedy w Palsee tury), adlacayd sic od towarayszy i za- bladzit. A Ze zmeczony byt go- nitwa, zsiadt z konia, legi na mehu i zasnat, I miat sen daiw- ny — wrézebny. A. kiedy sie oe analazk ou boku piekny

ARY

Pra ane] i Mari i, sdetrantzowa- ny krol Polski Stanislaw Le- szczynski. Czym mogl sie zaj-

mowaeé w= rozleglych aparta-

mentach opuszezony — przez wszystkich Ww ‘ygnaniec, ktore- mu zieé-monarcha nie szeze- dail upokorzen? Odbywat za-

pewne piesze i konne space- ry po okolicy, pisal niezliczo-

ne Jisty do raeczywistych czy urojonych stronnikéw w_ kra- ju, nie tracil nadziei, Ze wroéci jeszcze nad Wisle i. . gotowa iu. Boe pozniejszy wladea ‘Lota- ryngi, wspominany — dlugo przez wdziecanych poddanych monarcha ‘dobroczyiea. *Rol- byl nieprzeciet- nym smakoszem, ba lakom- czuchem, lubiacym dobrze zjesc. Zarozumiali, chwalacy si¢ najlepsza w Sswiecie ku- chnia Franecuzi, nie wiedza nawel, Ze nasz krol Stanislaw obdarzy! ich cebulowa zupa i “baba rumowa”, To dwa jego gastronomiczne majstersaty- ki. Zreszla nie on jeden z cu- dzoziemcow = pracowalt = dla chwaly Franeji w tej] dziedzi- Matka Walezjusz6w, Ka- tarzyna Medyeejska s sprowa-

dalla 2 Italii najlepsaych

kuchmistrzow, to ont NaucZy=

li Francuzéw kulinarnych se- kretow, Dzisiejsza instytucja francuskich szefow zadziwia- jaeveh swiat potrawami wiele majacymi wspdlnege 2 poe- aja, wywodzi sie z ksiag ku- — ¢harskich praywiezionyeh nad sekwane i Loare znad Tybru, Arno i Padu.

en: eee sere

Jest sobota, wezesne popo- ludnic. W strone zamku wala Uumy ludzi. Na drogach sznu- ry aut 1 autobusow. Mieszkan- cy Blois wybrali sie na week- end do Chambord, Zapetnily sic drogi parku, ludzkie mro- wie oblega stragany 7% pamiat- kami, kioski, ogrédki, gdzie podaj ja lody i orandade. Czas i nam w droge. a

Ostatnie spojrzenie na sze- roko rozlana Loare, na przez motorowke fala plu- szcze 0) obrazegi, kolyszg sie mwallownie plywaki wedek rozsiadlych raedem rebakdw, Przed nami gladka wstega autostrady. Na Vendome — Chateaudun «- Chartres — Paryz. |

Schaal Se eenaaneat

Adam Tomaszewski

1025) nalezy do naj--

~wojnach i

ko i widziat dalcko,

petk iotym

duje sig. Waburzo0-

miecz, jakiego w Polsce nikt nie

gdy nie widzial I wtedy Bolko zroumiat, Ze prazeznaczone mu zostaty rzeczy wielkie, ze cecka — go trudna, ale wspaniata droga ayciu, ze winien jest wejse na te droge i nigdy z niej nic zboczyé. Plynely lata w dlugich— krétkich pokojach. — Kontynuujae dziclo ojca Miesz- ka 1 utrwalil Bolestaw Chrobry jednosé paristwa. Dzialal szero- Niejedno- krotnie wszezynal starania, by_ wok6! Polski zjednoezyé cala zachodnia Stowianszezyzne. Wiha- dztwo jego siegato az po Budzi- szyn i Milsko na zachodzie, Bal- tyk na pdtnocy, Grody Czer-_ wienskie na wschodzie, a w pe-

-wnym okresie po Stowacjg, Mo-

rawy 1 nawet Czechy — na po- fudniu. Liezni krewni Gy Szwe- cji, Danii, na Wegrzech, w Cze- chach i na Rusi Kijowskicl, a nawel wesrod ksiazat w Cesar- stwie Rzymskim) pomagali mu niejednokrotnie w realizowaniu jezo Smialej i dalckosiezne] j por Htyki.

Dalej gtosi legenda, why micez Bolestawa przeznaczona mu role i zyskat imig, kiore przetrwato do dais. A byto to tak. Bolestaw uwikla- ny w Cugoletnia wojne 2 cesa- rzcm Henrykiem TE nie zanie- dbywat przynajmniej] swoich in- teresow na wsehodzice. A wilas- nie rozgorzala bratebdéjeza wo}- na na Rust Kijowskie] o dzie- dzictwo po Wlodzimierzu Wicl- kim. I stato sie tak, ze Jarostaw przepedzit Swiclopelka z Kijo- wa, Ale Swictopelk byt ozenio- ny z eérka Bolestawa, wiee po-- szedt Chrobry przywrécié mu tron. Nie na wiele to sie jednak zdato, bo Jarostaw powtérnic brata wygnal i jeszeze wschod- nie ziemie Polski 2lupit. Upora- wszy sie wiee z Niemeami (po- kof w Budzisgynie 1018 r.) ru- savt Bolestaw 2 wielkimi woj-

ze eudo- odegrat

skami wziaé odwet. na Jarosta-

wie, Saybkim pochodem, rozbi- jajac po drodze wojska kijow- skie, stanal przed miastem, kto- re mu bramy otwarto (Jaro. staw zbiegi do Nowogrodu). Wiekdzajac do Kijowa Bolesiaw -uderzyt micezem w ,,Ztota Bra- ma“ ji tak powstala wo onim szezerba, od ktorej miees imie eezezerbiec prayjah Swieto- ‘azem nic potrafit ulraymaé sie na tronic (Jaro- slaw panowal w Kijowie az do 1054 r.). Ale Boleslaw juz wie- cej sie za nim nie ujal, zawart howiem przymierze x pomniej-

Szym ksiecieom Jareslawem.

Powrdéiny jednak do Szezer- hea’. Historia mow! jednozna- eznie, i2 ,,Ziota Brama* w Kijo- wie powstala znacaznie pdénici. azatem nie w ,Azlota Brame“ uderzyt miecz Bolestawa. Po- niewaz jednak historvegnie jest dowiedzione (kroniki méwia o tym owyragnie), we Bolestaw. zdobyt Kijow dwukrotnic, most praeto na jednej] 2 bram= wy: szczerbié swoj micez. Uderzenie. mieezem w otwarta brame mia- sta mialo znaczenie symbolicz- ne: oanaczalo przejecie windzy. Historia odnotowuje takie przy- Khady szezegdlnie evesto wi Sre- dniowicezu, Niestety, sam miecz Chrobrego umknat jakos jej uwadze. Posostaje tylko legen- da, ktéra przez dlugie lata ka- ala wierzye, 12 koronacyjoy pezezerbice™ jest owvm mic. ezem wielkiego krola, Jesli byt taki micez, a niepodobna wyklu- ezye tej hipotezy, to mdgt zagi- nae wraz % innymi insygniami kroélewskimi. Moze po smierei Mieszka II? Moze po wygnaniu Bolestawa Smiatego (1079)?

Szezerbiee’, kiéry znamy 7 reproduke}i, 2 muzeunm — po- chedal z ezasow pdéniciszych. Czy poshuzyl juz jake mieez ko- ronacyjny Wladvstawa Lokietka (1320), trudno powiedzied, dose — na tym, Ze # cala pewnoseia wnajdowal sie wsréd insygniow krélewskich za panowania Kazi- mierza Wielkiego (13883-—1370) i od tego czasu stuzv} jako miees koronacyjny krélow pol- skich. : Dzis kopie .Szezerbea* moz- na nabyé w kazdym sklepie z pamiatkami 2 Polski, Tak wiee kazdy moze bye potencjalnym jevo wiaseiciclem. Warto jed- nak wiedzieé | pamietaé caym ten micez byt dla polskiego na- rodu i panstwa i dlaezege wo-

kot ,,Szezerbea* narosty legen: _ ‘

dy. | | To lud, to narod eheial pracz ten miecaz widzice kontynuacie ciagtosei historyeznej i trady- eji — od zarunia — pansiwa, Polski, Obcenic miecz Bolesta- wa, wrag ge ,skarbami wawel- - skimiS (ktére praed laty wré- cy de kraju 2 Kanady), znaj- w Arakowle ona Wa- welu, Bee . | | ee Zdanowicr “*) Staraniemt Holeduwa Chrobre: ae poe party prees cesarea Ollonat TU panics Sabvester Fo bella 2 284 roku ustaacaelt ares biskurstwo wv Gniernic na padlepee ni biskuneiwamk a

kowle P Ketobrzecu Z zach

wirego biskupetiwa Misy [NSO

nit. Byte to wrdaraeni :

wo istorii. awezesnegs

sKUpSewa praghic uslanowiono dapiers

wooONTY. wieko. kealy tronem caes eskinn wiidall Luksemburgowie, :

nee